Làm luật ở cấp liên bang

Theo cách tổ chức trong thế kỷ 18, cơ quan lập pháp quốc gia có hai ngành: Hạ viện và Thượng viện. Các cử tri tại các quận hạt trong tiểu bang bầu các đại biểu trong Hạ viện bằng cách bầu phiếu trực tiếp. Lúc đầu, các viện lập pháp của tiểu bang bầu các nghị sĩ. Vì muốn cân bằng quyền lợi của những người kém sung túc với quyền lợi của những giai cấp có tài sản nên các đại biểu trong đại hội hiến pháp lúc đó lựa cách thức cho viện lập pháp bầu nghị sĩ để bảo đảm quyền lợi của giới có tài sản được đại diện trong Thượng viện. Mãi tới năm 1913 thì tu chính hiến pháp thứ 17 mới cho dân chúng trực tiếp bầu nghị sĩ. Theo Hiến pháp, Hạ viện và Thượng viện hợp thành quốc hội là cơ quan có quyền chấp thuận và lập ra luật. Tổng thống Hoa kỳ có quyền thi hành các luật đó. Tuy không nói rõ trong Hiến pháp, nhưng tổng thống cũng có thể đề xướng ra một luật bằng cách yêu cầu một đại biểu thuộc đảng mình đưa dự luật ra Quốc hội. Tập đoàn thẩm phán của liên bang có quyền giải thích những luật đó, và sau đó ít lâu thì Toà án Tối cao của Mỹ được coi như là có quyền tuyên bố là các luật đó có hợp hiến hay không. Tổng thống có quyền phủ quyết một đạo luật nhưng Quốc hội có quyền bác bỏ cái phủ quyết đó. Các luật bị tuyên bố là không hợp hiến có thể thay đổi để đáp ứng với các điểm phản đối của Toà án Tối cao, nhưng Quốc hội cũng có thể tiến hành việc tu chính Hiến pháp nếu Quốc hội muốn lật ngược quyết định của Toà. Cái hệ thống chồng chéo đó có khuynh hướng duy trì quyền cá nhân và bảo vệ quyền tư sản.

Làm luật tại cấp tiểu bang

Trong khi hệ thống làm luật của Mỹ phát triển ở cấp tiểu bang, mỗi tiểu bang cũng có cơ cấu chính quyền tương tự nhưng truyền thống làm luật thì khác. Các viện lập pháp trong một số tiểu bang thường chỉ họp mỗi năm một lần, còn phần lớn thời gian trong năm thì được dùng để soạn luật. Tại một số tiểu bang khác thì một năm họp hai lần trong một thời gian ngắn. Quyền làm luật của các viện lập pháp này, dưới hình thức các luật tiểu bang, cũng giống như quyền làm luật toàn quốc của Quốc hội. Một số tiểu bang có các điều khoản quy định trong hiến pháp của tiểu bang cho phép dân chúng trực tiếp tu chính hiến pháp của tiểu bang bằng cách đề xuất và trưng cầu dân ý, tức là những quá trình để cho người thường dân có thể đề xuất các luật và quy định để cho dân chúng biểu quyết trong các cuộc bỏ phiếu của tiểu bang.

Làm luật: phân quyền

Dù làm luật hay tu chính hiến pháp bằng các bỏ phiếu trực tiếp hay bằng quá trình làm luật thì những công việc này vẫn phải được duyệt lại qua hệ thống tư pháp. Tại tiểu bang cũng như liên bang, các toà án có quyền xét lại các luật để quyết định xem là có hợp hiến hay không. Tuy nhiên, theo quan niệm kiểm soát và cân bằng, các tòa án cũng không hoàn toàn độc lập đối với toàn bộ hệ thống chính trị. Các thẩm phán cấp tiểu bang thường được bầu lại theo định kỳ. Thẩm phán cấp liên bang được bổ nhiệm mãn đời nhưng cả thẩm phán liên bang lẫn tiểu bang có thể bị đàn hạch trước cơ quan lập pháp về hành động sai trái. Trong một số trường hợp, thống đốc của tiểu bang có quyền bổ nhiệm thẩm phán. Ngày nay, đứng về mặt ý nghĩa thì toà án tại Mỹ cũng làm luật qua các quyết định của tòa về từng vụ án.

Cái điểm khác biệt then chốt của cách làm luật qua lập pháp và làm luật qua tư pháp là tòa chỉ có thể quyết định về các vụ đưa ra kiện trước tòa. Cơ quan lập pháp có quyền rộng rãi hơn nhưng vẫn bị hạn chế bởi Hiến pháp và truyền thống thông luật của nước Anh. Khi phán quyết về các vụ án, các tòa thường tham chiếu văn bản của hiến pháp, các án lệ, các truyền thống của thông luật và chính sách công quyền. Nói tóm lại hệ thống làm luật tại Mỹ dựa trên nền tảng các thẩm quyền chồng chéo lên nhau. Tiểu bang và hiến pháp của tiểu bang nằm trong một hệ thống liên bang dưới quyền điều khiển của Quốc hội, tổng thống, và hệ thống tòa liên bang dưới sự kiềm chế của Hiến pháp. Thí dụ, điều khoản về thương mại trong Hiến pháp liên bang cho phép Quốc hội “đặt ra những quy định về giao thương với nước ngoài và giữa các tiểu bang với nhau”. Tòa Tối cao tại Mỹ đã giải thích điều khoản đó để giới hạn quyền của các tiểu bang đưa ra các quy định về giao thưong giữa các tiểu bang và trong nội bộ tiểu bang nhưng làm trở ngại tới giao thương giữa các tiểu bang. Năm 1964, cách giải thích về giao thương này lại được áp dụng rộng ra vào việc quy định trong lãnh vực cư trú công cộng theo Đạo luật về Quyền Công dân năm 1964 để cấm kỳ thị trong việc cho thuê phòng khách sạn.

Sự chồng chéo và liên hệ giữa quyền lợi của tiểu bang và liên bang diễn ra như thế nào trên thực tế lệ thuộc vào rất nhiều hoàn cảnh. Thí dụ sau đây cho ta thấy rõ điều này. Chẳng hạn Quốc hội không rõ ràng có thẩm quyền ra chỉ thị cho tiểu bang ấn định tốc độ lưu hành trên đường xa. Điều này thuộc thẩm quyền của các nhà làm luật tiểu bang, của hội đồng quận hạt, và hội đồng thành phố, tuỳ theo sự phân bổ quyền hành theo luật và hiến pháp của tiểu bang. Trong thế kỷ 20, một số tiểu bang ấn định giới hạn tốc độ trên xa lộ là 65 dặm một giờ cho xe hơi, và 55 dặm một giờ cho xe vận tải. Một số tiểu bang khác thì lại nghĩ rằng tốc độ 75 dặm một giờ trên các xa lộ có nhiều lằn đường đi thì hợp lý hơn. Lại có những tiểu bang dân thưa, khoảng cách giữa các thành phố rất xa thì lại ấn định mức tốc độ “hợp lý” tùy theo hoàn cảnh. Như lái xe tại Montana thì có thể đi với tốc độ từ 70 hay 120 dặm một giờ tùy theo tình trạng đường và điều kiện thời tiết. Như vậy cũng chẳng khác gì như lái xe trên các xa lộ siêu tốc tại Đức. Tuy nhiên khi Hoa kỳ lâm vào tình trạng khủng hoảng năng lượng vào những năm 1970, có nhiều người trong Quốc hội tin là muốn tiết kiệm năng lượng thì phải đặt giới hạn toàn quốc là 55 dặm một giờ. Vì vậy Quốc hội dùng áp lực ngân khoản để thuyết phục các tiểu bang đổi luật tiểu bang. Nói một cách giản dị là Quốc hội bảo tiểu bang là nếu quý vị không đổi luật để chấp hành giới hạn tốc độ ở mức 55 dặm một giờ thì sẽ không được nhận ngân khoản trong quỹ kiến thiết xa lộ của liên bang. Thế là mọi người dân Mỹ đều lái xe với tốc độ 55 dặm một giờ khắp trong nước. Các nhà làm luật tiểu bang đã có sự lựa chọn và họ đã tuân theo thế lực đồng tiền của liên bang.