Làm luật: Lịch sử cho thấy là con người đã làm luật từ 5 ngàn năm. Nhưng các xã hội cũng đã có những khác nhau rất nhiều trong phương pháp đặt ra những luật lệ cho xã hội của mình, từ hình thức chiếu chỉ của thiên tử tới cách biểu quyết theo đa số tại thôn làng. Tại Mỹ luật được làm ra tại nhiều cấp, từ hội đồng tỉnh tới viện lập pháp của tiểu bang và lên tới Quốc hội Mỹ. Nhưng ở cấp nào cũng đều có sự đóng góp trực tiếp hoặc gián tiếp rất nhiều của dân chúng. Các cơ quan làm luật nhận thức là họ phải chịu trách nhiệm đối với cử tri, và nếu họ không đưa ra các luật hợp với quyền lợi của dân chúng thì họ sẽ bị thất cử trong cuộc bầu phiếu sắp tới. Điểm cốt yếu trong việc làm luật theo thể thức dân chủ không phải là cái cơ chế hoặc ngay cả cái diễn đàn nơi làm luật mà là tinh thần chịu trách nhiệm trước dân chúng và yêu cầu phải đáp ứng những nguyện vọng của dân chúng.

Ngành tư pháp độc lập: Alexander Hamilton trong cuốn The Federalist (Bàn về chủ nghĩa Liên bang) xuất bản năm 1788-89 có nhận xét rằng các tòa án, chẳng có sức mạnh của võ khí mà cũng không có thế lực của đồng tiền, sẽ là “bộ phận ít nguy hiểm nhất” trong chính quyền. Tuy nhiên trong một chế độ dân chủ, tòa án có thể rất mạnh và về nhiều phương diện tòa án lại chính là cơ quan có chức năng lý giải và áp dụng những cưỡng chế do hiến pháp quy định. Tại Mỹ tòa án có thể tuyên bố một đạo luật do Quốc hội hay các viện lập pháp tiểu bang ban hành là không có giá trị vì trái Hiến pháp và tòa án cũng có thể ra lệnh cho tổng thống phải đình chỉ một hành động đi ngược với Hiến pháp. Cơ quan bảo vệ quyền cá nhân mạnh nhất tại Mỹ chính là hệ thống tòa án. Sở dĩ như vậy là vì đa số các thẩm phán đều được bổ nhiệm tại chức suốt đời và do đó có thể chuyên trách về các vấn đề pháp lý mà không bị chi phối vì chính trị. Tuy không phải các tòa án hiến pháp nào cũng như nhau, nhưng phải có một cơ quan có thẩm quyền giải thích xem Hiến pháp nói gì và quyết định là khi nào các bộ phận của chính quyền đã vượt quá quyền hạn của mình.

Quyền hạn của tổng thống: Tất cả các xã hội hiện đại đều cần có một người chủ chốt trong ngành hành pháp để thi hành các phần vụ của chính quyền, từ công việc hành chính dản dị đến việc chỉ huy lực lượng quân đội để bảo vệ quốc gia trong thời chiến. Nhưng phải có một đường phân ranh rất tế nhị giữa việc trao cho hành pháp đủ quyền để làm nhiệm vụ và đồng thời cũng giới hạn quyền lực đó để tránh nạn độc tài. Tại Mỹ, Hiến pháp đã kẻ ra những lằn ranh rõ rệt giới hạn quyền lực của tổng thống. Tuy chức vụ tổng thống là một chức vụ nhiều quyền lực nhất thế giới, nhưng cái quyền lực đó lệ thuộc vào sự hậu thuẫn của người dân và vào khả năng mà vị tổng thống đương nhiệm có quan hệ làm việc tốt với các ngành khác trong chính quyền. Về điểm này, lại một lần nữa cách tổ chức thực sự của văn phòng của vị đứng đầu hành pháp ra sao không phải là điều quan trọng. Điều quan trọng là những giới hạn quyền lực của văn phòng đó phải do các nguyên tắc “ phân chia quyền hành” ấn định. Trong một chế độ dân chủ, tổng thống phải vận dụng tài khéo léo về chính trị để cai trị bằng cách tạo ra một cái khung hợp tác với ngành lập pháp và nhất là với toàn thể dân chúng. Mặt khác dân chúng cũng cần phải cảm thấy an tâm là những điều hạn chế của hiến pháp đủ bảo đảm để tổng thống hay thủ tướng thực sự là người phục vụ cho dân chứ không phải là người chủ của dân.

Vai trò của tự do truyền thông: Liên hệ mật thiết với quyền được biết của dân chúng là quyền tự do truyền thông- bao gồm báo chí, truyền thanh và truyền hình - để cho giới truyền thông có thể theo dõi việc làm của chính quyền và báo cáo về các hoạt động đó mà không sợ bị truy tố. Trước kia theo thông luật của Anh thì chỉ trích nhà vua (tức là toàn thể chính quyền) bị khép vào tội phỉ báng có tính các xúi dục nổi loạn. Sau này Mỹ đã bãi bỏ tội đó và thay vào đó là một lý thuyết về thông tấn hỗ trợ rất tốt cho dân chủ. Trong một quốc gia phức tạp, người công dân không thể nào bỏ công ăn việc làm để đi quan sát các phiên xử, ngồi nghe tranh luận trong các viện lập pháp, hay điều tra các hoạt động của chính phủ. Nhưng giới truyền thông có thể thay thế cho người công dân để báo cáo qua báo chí và các phương tiện truyền thông những điều mà họ phát hiện để người công dân có thể căn cứ vào đó mà hành động. Trong một chế độ dân chủ, người dân nhờ giới truyền thông để phát hiện tham nhũng, phanh phui các sai trái trong việc thi hành công lý, hay các hoạt động không hữu hiệu hay thiếu công hiệu của cơ quan công quyền. Không có tự do báo chí thì không thể nào là một quốc gia tự do. Một dấu hiệu của chế độ độc tài là không có tiếng nói của giới truyền thông.