Phát Triển Kỹ Năng Nói Chuyện Trước Công Chúng

Học Viện Công Dân xin giới thiệu đến quý bạn một chương trình tự huấn luyện về kỹ năng truyền thông (communication skills) rất phổ biến và được ưa chuộng tại 90 quốc gia trên toàn thế giới; đó là chương trình ToastMaster International

Toastmaster International là một tổ chức bất vụ lợi với mục đích huấn luyện về kỹ năng nói chuyện trước công chúng và các kỹ năng lãnh đạo qua một hệ thống toàn thế giới. Tổ chức này có trụ sở đặt tại Rancho Santa Margarita, tiểu bang California, Hoa Kỳ. Trong bài này xin giới thiệu sơ khởi một chương trình huấn luyện căn bản tương tự như của Toastmaster International với mục đích giúp quý bạn phát triển khả năng nói chuyện trước công chúng (public speaking skill) và khả năng diễn đạt ý tưởng bởi vì kỹ năng này là chìa khóa giúp bạn đi đến thành công trong bất cứ lãnh vực nào.

Nếu bạn có một nhóm bạn khoảng 10 người trở lên, cùng chung ý hướng muốn xây dựng và phát triển kỹ năng ứng đối và nói chuyện trước công chúng, chúng tôi xin giới thiệu các bạn một chương trình tự huấn luyện rất hữu hiệu theo mô thức của tổ chức Toastmaster, tự giúp nhau tiến bô trong việc phát triển kỹ năng nói chuyện trước công chúng.

Mục đích: Huấn luyện và phát triển kỹ năng diễn thuyết, thuyết phục và điều khiển trong tinh thần tương thân và học hỏi lẫn nhau. Chương trình cũng nhằm giúp bạn tập luyện khả năng ứng đối trong những trường hợp bất ngờ có thể xảy ra trong sinh hoạt đời sống thường nhật.

Chương trình huấn luyện kỹ năng nói chuyện trước công chúng bao gồm từ 10-12 buổi sinh hoạt. Mỗi buổi sinh hoạt sẽ chú trọng đến một hay nhiều kỹ năng cần thực tập và trao đổi lẫn nhau. Các kỹ năng này bao gồm:

  • Tự giới thiệu và gây thiện cảm.
  • Chuẩn bị và trình bày một vấn đề.
  • Cử chỉ và giọng nói.
  • Ngôn từ.
  • Kỹ năng thuyết phục.
  • Thuật gây cảm hứng và vận động.
  • Kể chuyện duyên dáng.

(Kỹ năng thuyết phục có thể được tập luyện riêng hoặc cùng lúc với kỹ năng gây cảm hứng)

Yếu tố cơ bản để gặt hái được hiệu quả tốt đẹp qua các buổi sinh hoạt là sự tham gia đều đặn và tích cực và trình bày các bài nói chuyện khác nhau. Lẽ đương nhiên, cũng như bất cứ chương trình huấn luyện nào, đánh giá ưu khuyết điểm để rút kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau là điều không thể thiếu được. Trong chương trình huấn luyện này, nhiều khiá cạnh khác nhau của bài diễn thuyết cũng như của các buổi thảo luận sẽ được đánh giá và phê bình trong một tinh thần tương thân, phục thiện và xây dựng để cùng tiến bộ. Tùy theo yêu cầu cũng như mục đích của mỗi buổi sinh hoạt, một hay nhiều điểm sau sẽ được nhận xét và phê bình:

  • Nhận xét chung về bài thuyết trình cá nhân hoặc thảo luận.
  • Phê bình chú trọng về một hay những kỹ năng đã hoặc đang học dựa theo những tiêu chuẩn đã được xác định trước.
  • Ngôn từ và văn phạm trong buổi thảo luận hoặc bài thuyết trình cá nhân.
  • Nhận xét về những khuyết điểm hay thói quen có thể ảnh hưởng đến bài thuyết trình, ví dụ như: nói ấp úng, bài thuyết trình quá dài, nói hay ậm ừ, à, vân vân

Không những là thuyết trình viên có thể học hỏi và rút tỉa kinh nghiệm qua nhận xét của người phê bình mà chính bản thân người này cũng như cử toạ đều có thể học hỏi thêm nhằm chuẩn bị cho bài thuyết trình sắp tới.

Hơn nữa, cùng trong các buổi sinh hoạt này bạn cũng có cơ hội để thực tập và phát huy khả năng điều khiển và liên lạc của mình, bằng cách đảm nhiệm các vai trò sau đây:

Điều hợp viên cho buổi sinh hoạt (Toastmaster): vai trò này đòi hỏi sự chuẩn bị và sắp xếp chương trình cũng như sự góp ý với các thuyết trình viên về đề tài bài thuyết trình.

Điều hợp viên cho cuộc thảo luận chung của nhóm (Table -Topicmaster).

Hoạt náo viên duyên dáng (Jokemaster).

Phê Bình Viên (Evaluator)

Hướng Dẫn Viên về Từ Vựng (Word Master) thông thường là người "hay chữ" nhất trong nhóm, để giúp nhóm học hỏi thêm về cách dùng từ vựng cho chính xác và hiệu quả

Người đếm các từ thừa như ừ, à, ậm ừ, "cái", thì, là, mà, vân vân (Ah counter). Người này chỉ lo nhiệm vụ đếm các từ thừa thãi không cần thiết trong các bài nói chuyện của thuyết trình viên để giúp họ tránh được các từ này trong tương lai.

Người Giữ Giờ (Timer). Người này sẽ lo theo dõi thời lượng của từng bài nói chuyện và báo cho thuyết trình viên biết nếu họ nói quá giờ lượng định (Người này có thể dùng các thẻ xanh, vàng và đỏ để báo cho thuyết trình viên biết là họ chỉ còn năm phút, một phút, và 30 giây để chấm dứt bài nói chuyện).

Và lẽ dĩ nhiên là... làm một thuyết trình viên hăng hái.

Như vậy một buổi sinh hoạt (khoảng 90 phút) có thể diễn tiến như sau:

  1. Giới thiệu điều hợp viên của buổi sinh hoạt .
  2. Điều hợp viên nhắc lại vai trò khác nhau của các tham dự viên, chẳng hạn như: người phê bình (evaluator), điều hợp viên cuộc thảo luận, hoạt náo viên duyên dáng, hướng dẫn viên về từ vựng, người đếm các từ à, ậm ừ, ờ .. .
  3. Hoạt náo viên (nếu có) khơi động không khí sinh hoạt.
  4. Giới thiệu lần lượt các thuyết trình viên. Nên có 2-3 bài thuyết trình trong phần này. Mỗi bài thuyết trình dài từ 5 đến 10 phút, tùy theo kỹ năng tập luyện. Trong lúc thuyết trình viên trình bày, các người khác sẽ dùng Phiếu Phê Bình để ghi lại các điểm tốt và điểm chưa tốt để giúp thuyết trình viên học hỏi thêm và người "Ah Counter" tiếp tục ghi xuống số lần "cái" "thì" là mà, ừ, à mà thuyết trình viên lập lại trong bài nói chuyên. Làm thế nào để sau vài lần thuyết trình thì số từ thừa này sẽ biến mất, lúc ấy, bạn trở thành một người nói chuyện lưu loát và trôi chảy.
  5. Giới thiệu điều hợp viên của cuộc thảo luận chung.
  6. Thảo luận chung trong nhóm (30-40 phút). Tùy theo nhu cầu, cuộc thảo luận bao gồm 2-3 câu hỏi liên quan đến một hay hai đề tài khác nhau.
  7. Phần báo cáo của "Timer" và "Ah Counter".
  8. Phê bình và nhận xét cho từng thuyết trình viên: mỗi thuyết trình viên sẽ được phê bình và nhận xét chi tiết về kỹ năng tập luyện trong buổi học. Ngoài ra người phê bình cũng có thể nhận xét về lỗi văn phạm, cử chỉ, thói quen cần sửa đổi, và thời gian của bài thuyết trình, nêu lên các ưu điểm của thuyết trình viên và nói lên cảm tưởng riêng của mình về bài thuyết trình.
  9. Phần trình bày của Hướng Dẫn Viên về Từ Vựng về các từ đã được dùng đúng và hay trong các bài nói chuyện và có thể trình bày thêm một số thí dụ để hướng dẫn thêm về vốn từ vựng sử dụng trong văn nói.

Tùy theo nhu cầu, cử toạ có thể bầu ra thuyết trình viên xuất sắc nhất của buổi sinh hoạt.

Điều hợp viên trình bày tóm tắt các yếu tố quan trọng của kỹ năng chính của buổi sinh hoạt và những kỹ thuật liên quan.

Ghi danh các thuyết trình viên cho buổi sinh hoạt tới. Các bạn đảm nhận vai trò phê bình kỳ này cũng có thể làm thuyết trình viên cho kỳ sau.

Tuyên bố chấm dứt buổi sinh hoạt.

Và đây là một số đề nghị cho các kỹ năng cần thực tập:

Tự giới thiệu và gây thiện cảm: đây là giai đoạn đầu tiên của bất cứ buổi nói chuyện nào. Tạo được thiện cảm, làm cho thính giả hiểu rõ hơn về mình. Bạn đã đi được những bước đầu thành công rồi đó.

Chuẩn bị và trình bày bài nói chuyện: Bước đầu tiên để trở thành một diễn giả hào hứng đòi hỏi sự chuẩn bị. Ngoài sự lựa chọn một đề tài thích hợp, chúng ta cần lưu ý sắp xếp dàn bài theo một trình tự hợp lý để diễn đạt trọn vẹn các ý để thu hút hoặc thuyết phục người nghe.

Cử chỉ và giọng nói: ‘Trăm nghe không bằng mắt thấy'. Cử chỉ của bạn cũng quan trọng không kém gì nội dung của bài nói chuyện. Nhưng đừng quên cử chỉ và vẻ mặt phải phù hợp và diễn tả được nội dung và ý tưởng của bạn .

Ngoài ra người ta thường nói ‘hát hay không bằng hay hát'. Giọng hát hay giọng nói đều có thể luyện tập! Bạn nên chú ý đến âm điệu (tone), âm độ (volume), lưu độ (rate) và cường độ (pitch) của giọng nói. Nếu bạn chú ý sửa đổi khuyết điểm về giọng nói và cử chỉ thì bài nói chuyện của bạn sẽ lôi cuốn người nghe gấp bội phần.

Ngôn từ: Đừng để ý của bạn bị hiểu sai lạc vì từ ngữ không được sử dụng đúng chỗ.

‘Sai một ly đi một dặm,

Lạc một vần lỡ cả bài thơ'.

Bạn không cần phải sử dụng từ ngữ hoa mỹ hay phức tạp. Từ ngữ giản dị, phong phú và chính xác sẽ giúp bạn diễn đạt rõ ràng ý nghĩ của mình và tạo sự liên kết với cử toạ.

Thuyết phục và gây cảm hứng: Để có thể thuyết phục cử toạ trước hết đề tài lựa chọn phải là đề tài bạn yêu thích và tin tưởng. Bài nói chuyện cần được trình bày với sự hào hứng và hiểu biết tường tận về chủ đề lựa chọn. Nhưng, đối với cử toạ, một diễn giả có khả năng huy động tinh thần không những cần có tài thuyết phục mà còn phải có các đặc tính tiêu biểu của người lãnh đạo đó là: sự tự tin, lòng hăng hái, tính cương quyết.

Kể chuyện duyên dáng: Làm thế nào để kể một câu chuyện một cách duyên dáng và hào hứng những khi cần thiết ? Một câu chuyện vui thường giúp bạn đạt điều này. Tuy nhiên bạn vẫn có thể lôi cuốn và làm ngạc nhiên cử toạ vớI những mẩu chuyện nhỏ qua cách trình bày đặc sắc, lý thú của mình.

Bài tóm tắt trên đây nhấn mạnh đến các điểm chính của chương trình sinh hoạt huấn luyện kỹ năng ‘Nói chuyện trước công chúng'. Để đạt được mục tiêu và hiệu quả, các buổi sinh hoạt nên được tổ chức thường xuyên vào mỗi hai đến ba tuần theo một lịch trình ấn định. Dĩ nhiên,cũng như bất cứ sinh hoạt tập thể nào, sự tham gia tích cực và đều đặn là cách tốt nhất để giúp bạn thực tập và học hỏi tường tận hơn về các hình thức nói chuyện trước công chúng. 

Nguồn: trích lại từ cuốn cẩm nang của Trại hè Phát Triển Kỹ Năng Lãnh Đạo Thanh Niên Lên Đường năm 1999, Hội Văn Hóa Khoa học Việt Nam: http://www.vcsa.org/